Manastir Papraća spada među najznačajnije pravoslavne svetinje u Bosni i Hercegovini. Crkva posvećena Blagovijestima Presvete Bogorodice smatra se najvećom manastirskom crkvom na prostoru BiH — podatak koji iznenadi svakog ko prvi put stane pred njenu zapadnu fasadu.
Zadužbina o kojoj govori predanje
O osnivanju manastira izvori govore uzdržano, a narodno predanje bogato. Tronoški i Pećki ljetopis vezuju ga za kralja Dragutina i njegove sinove, koji su ovim krajem vladali krajem XIII i početkom XIV vijeka. Narodne pjesme pominju i druge srednjovjekovne vladare, pa se manastir u različitim predanjima pripisuje čak i Simeonu Nemanji.
Prvi pouzdan pisani trag stariji je od četiri i po vijeka: turski popis iz 1540. godine bilježi postojanje crkve. Iz istog stoljeća potiče i zapis na jevanđelju koje je ruski protoprezviter oko 1550–1551. godine darovao papraćanskom igumanu — svjedočanstvo da je manastir već tada imao ugled koji je sezao daleko izvan ovih planina.
Arhitektura moravske škole
Crkva je građena po trikonhalnoj osnovi, prepoznatljivom obrascu moravske graditeljske škole koja je izrasla iz vizantijske tradicije. Dvije bočne apside i oltarski prostor daju osnovi oblik djeteline — rješenje koje unutrašnjosti donosi neočekivanu prostranost.
U oltaru i pjevnicama sačuvano je tridesetak fresaka nastalih šezdesetih i sedamdesetih godina XVI vijeka, u vrijeme obnove Pećke patrijaršije. To je period kada je zografsko umijeće na ovim prostorima ponovo procvjetalo, i Papraća je jedno od mjesta gdje se taj procvat i danas može vidjeti.
U gradnji manastirskog kompleksa upotrijebljeni su i stećci: u zapadnom zidu crkve uzidan je kamen sa reljefom mača, a još nekoliko srednjovjekovnih nadgrobnika ugrađeno je u okolne zidove — nijemi dokaz da je ovdje život tekao i prije podizanja manastira.
Vjekovi iskušenja
Poslije Austrijsko-turskog rata 1716–1718. manastirsko imanje je 1717. godine oduzeto, a bratstvo se razišlo. Papraća je ostala pusta do 1723. godine. Crkva je temeljno obnovljena 1853. godine, a obnove su se nastavljale i kasnije.
Danas je manastirski kompleks — crkva, stari konak i zvonik — nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine i pripada Eparhiji zvorničko-tuzlanskoj Srpske pravoslavne crkve.
Šta još vidjeti u okolini
Papraća nije usamljena tačka na karti. U neposrednoj blizini nalazi se nekoliko nekropola stećaka — na Vučevicama, u Pavlovićima, na Leminom brdu i u Bašićima. Obilazak manastira i jedne od okolnih nekropola lako stane u isto poslijepodne.
Praktične informacije
- Lokacija: selo Papraća, opština Šekovići, uz put Vlasenica–Šekovići–Zvornik
- Udaljenost: petnaestak kilometara od Šekovića, prilaz asfaltiran
- Posjeta: manastir je otvoren za posjetioce tokom cijele godine
- Odjeća: primjerena posjeti pravoslavnoj bogomolji
- Fotografisanje: unutrašnjost i freske — uz prethodnu dozvolu bratstva
